Het onderstaande artikel schreef ik voor de Plusminus kort voor de eeuwwisseling. Ik heb het een beetje bewerkt.

 

Griekse Mythen en Manische-Depressiviteit (Bipolaire stoornis).

Laatst las ik een boekje over Griekse Mythen en Sagen. Prachtig al die levendi­ge en kleurrijke beelden die direct tot het gevoel spreken! Als je innerlijke belevenis­sen hebt gehad met een ziekte als manische-depressiviteit zijn bepaalde beelden erg herkenbaar. Ook al gaan die Griekse Mythen dan niet over manische depressiviteit, toch dringen bepaalde overeenkomsten zich aan je op. Ik zal twee voorbeelden geven:

Icarus en zijn vader Daedelus worden door koning Minos gevan­gen gehouden op het eiland Kreta. Koning Minos be­waakt de kust zorgvuldig zodat ontsnapping over zee onmogelijk is. Daedalus is echter vastbesloten te ont­vluchten en het vaste land van Griekenland te bereiken. Hij begint vleugels te maken, bijgestaan door zijn zoon Icarus. Ze zoeken grote vogelveren die ze in het mid­den met draad aan elkaarmaken. De pennen plakken ze met was aan hun armen. Nadat Daedelus een ge­slaagde proefvlucht heeft gemaakt doet ook Icarus zijn vleugels aan voor de ontsnappingsvlucht. Voor het vertrek klinken de ver­manende woorden van Daedelus aan zijn zoon Icarus: "Blijf altijd in het midden, ik vraag het je drin­gend! Want als je te laag vliegt zullen de golven je vleugels nat maken en je doen vallen. Wanneer je echter te hoog vliegt, kom je te dicht bij de zon, de was zal dan smelten door de hitte. Houd je vlucht dus tussen de golven en de zon in en volg mijn spoor! Ze stijgen en vliegen weg, vader Daedalus voorop. Aanvankelijk volgt Icarus zijn vader nauwgezet, maar al snel wordt hij over­moedig en gaat steeds hoger vliegen. Dat geeft hem een geweldig gevoel waardoor hij nog hoger gaat vliegen totdat de zon­nestralen de was doen smelten en Icarus plotseling met zijn lege armen in de lucht zwaait. Een tragische val doet Icarus in de schuimende golven van de zee verdwijnen. Die manende woorden van Daedalus (blijf altijd in het midden, etc.) moeten mensen met een manisch-depressieve stoornis toch bekend in de oren klinken. En is het gevoel van een opkomende (hypo)manie niet te vergelijken met het krijgen van vleugels en het steeds hoger stijgen? Ook de val naar het andere uiterste: de ver­zwelgende diepte van de zee doet denken aan de duik in de depressie.

Nu een fragment uit de avonturen van Odysseus: Na een bezoek aan de Godin Circe voeren Odysseus en zijn bemanning weer verder. Circe had Odysseus gewaar­schuwd dat zij na enige tijd het eiland der Sirenen zouden passeren. De Sirenen (vrouwen in vogelgedaante) kunnen zo vreselijk mooi zingen dat alle zeelieden naar het eiland toe varen om daar jam­merlijk om te komen. Toen ze het eiland der Sirenen naderden, gaf Odysseus zijn bemanning de opdracht om hem stevig aan de mast te binden en hem pas los te maken op het moment dat ze het eiland veilig waren gepasseerd. De bemanning kreeg was in hun oren om hen te bescher­men tegen de verleiding van de Sirenen. Toen Odysseus het goddelijke geluid van de Sirenen begon te horen, probeerde hij zich los te maken van de mast en met hoofdbewegingen zijn bemanning aan te zetten om hem te bevrijden. De beman­ning maakte hem echter nog vaster zoals Odysseus van te voren bevolen had. Pas toen het schip het Sireneneiland achter zich had gelaten namen de bemanningsle­den de was weer uit de oren en maakten ze Odysseus weer los. De vergelijking met manische-depressiviteit is hier misschien wat minder duidelijk maar het herkenbare zit hem wat mij betreft hierin dat je in een stabiele situatie wel eens afspraken maakt of maatregelen treft om een manie te voorko­men (vastmaken aan de mast) maar als zich dan een (hyp­o)manie aandient (het horen van de Sirenen) bestaat het gevaar dat je je niet meer wilt houden aan de gemaakte afspraken of genomen maatregelen omdat je de manie volledig wilt genieten. Je probeert net als Odysseus weer los te komen van de mast. Het is vaak nodig dat anderen je dan herinneren aan de vroegere afspraken (de behulpzame bemanning).

Als we de twee geschiedenissen nog eens vergelijken dan valt op dat de eerste fout afloopt en de tweede goed. Dat zit hem in het feit dat Odysseus de waarschuwing van Circe niet alleen serieus neemt maar ook concrete voorzorgsmaatregelen treft voor hij in de gevarenzone komt. Odysseus vraagt ook anderen om hulp. Icarus gaat zijn eigen gang.

Wat mezelf betreft: Ik heb een ruime 'Icarus-ervaring' en ontwikkel me steeds meer in de richting van Odysseus.

Henk Schutte